cumhuriyet, başta devlet başkanı olmak üzere, devletin başlıca temel organlarının belli aralıklarla yinelenen seçimlerle göreve getirildiği bir yönetim biçimidir.
bir kişi veya aile tarafından yönetilmeyen ve halkın yönetimde söz sahibi olduğu ülke.
latince respublica kelimesinden kaynaklanan ve devlet anlamı taşıyan kelime. fransız anayasası cumhuriyeti bir hükümet biçimi olarak kabul ederken, türkiye'de bir devlet biçimi olarak kabul edilir. (1923 cumhuriyetin ilanı yasası ise fransız ifadesi gibidir).
cumhuriyetlerde hükümetlerin detaylı organizasyonu çok çeşitli olabilir. demokrasinin de olduğu cumhuriyetlerde devlet başkanı seçimle atanır. bu durumda devlet başkanı ya millet tarafından seçilen bir heyet (örneğin parlamento) tarafından seçilir veya devlet başkanı aynı zamanda hükümetin başkanıdır. ilk durumda hükümet başkanı devlet başkanından farklıdır ve genellikle başbakan veya şansölye olarak adlandırılır. ikinci durumda ise başkanlık sistemi denilen ve örneği amerika birleşik devletleri'nde görülebilecek cumhuriyet şekli ortaya çıkar.
cumhuriyet kelimesi tanım olarak çok muğlak olduğu için çoğu devlet ne tür cumhuriyet olduklarını belirtmek için ek nitelendiriciler kullanırlar. bu nitelendiricilerden bazı örnekler aşağıdaki gibidir:
- başka nitelendirici kullanılmadan: türkiye, fransa.
- federal cumhuriyet: eyaletlerin birleşmesiyle oluşan ve cumhuriyet tarzında hükümete sahip devlet: almanya, amerika, avusturya, brazilya, hindistan, isviçre, rusya.
- islam cumhuriyeti: islam kanunlarına göre yönetilen cumhuriyetler: iran, pakistan.
- arap cumhuriyeti: suriye.
- halk cumhuriyeti: ülkenin halk tarafından ve halk için yönetildiğini belirten, fakat genelde yöneticilerin seçimsiz başa geldiği cumhuriyetler: çin, kuzey kore.
- demokratik cumhuriyet: demokratik olduklarını özellikle vurgulamak isteyen devletlerin kullandıkları bir nitelendirici: demokratik kongo cumhuriyeti (ayrıca kongo cumhuriyeti de vardır.)
